Διδαχές

Πως θεραπεύεται η ψυχή;

Η
υγεία της ψυχής είναι η απάθεια και η γνώση.Ψυχή τελεία είναι «η ταις
αρεταίς ανακραθείσα». Ψυχή τελεία είναι εκείνη της οποίας «η παθητική
δύναμις νένευκεν ολοτελώς προς τον Θεόν». Ψυχή καθαρά είναι «η αγαπώσα
τον Θεόν». Ψυχή καθαρά είναι «η παθών ελευθερωθείσα και υπό της θείας
αγάπης αδιαλείπτως ευφραινομένη».

Οι άγιοι Πατέρες περιγράφουν και μερικούς τρόπους δια των
οποίων ανασταίνεται, ζωοποιείται και θεραπεύεται η ψυχή. Η λύπη κατά
Θεόν, δηλαδή η μετάνοια, αναιρεί την ηδονή∙ «ηδονής δε αναίρεσις,
ανάστασις υπάρχει ψυχής». Ο Μέγας του Θεού θεράπων Αντώνιος έλεγε ότι
πρέπει να καθαρεύσωμεν την διάνοιαν. «Εγώ γαρ πιστεύω, ότι καθαρεύσασα
πανταχόθεν και κατά φύσιν εστώσα δύναται διορατική γινομένη, πλείον και
μακρότερον βλέπειν των δαιμόνων, έχουσα τον αποκαλύπτοντα Κύριον αυτή».
Δηλαδή μας συνιστά, ο άγιος θεράπων της ψυχής, να καθαρίζουμε την
διάνοια. Είναι παρατηρημένο ότι, όταν κρατά κανείς τον νου του καθαρό
από λογισμούς και διάφορες εικόνες, τότε μπορεί να διατηρεί καθαρά την
ψυχή του.

Ο Θεόληπτος Μητροπολίτης Φιλαδελφείας διδάσκει: «όταν
τους έξω περισπασμούς καταργήσης και τους έσω λογισμούς καταλείψης,
εγείρεται τότε ο νους εν τοις έργοις και τοις λόγοις του πνεύματος». Η
προσπάθεια να κρατήσει κανείς τον νου του καθαρό και η προσπάθεια να
ελευθερωθεί από τους πολλούς περισπασμούς έχει σαν αποτέλεσμα να φανεί
μέσα μας ο νους, ο οποίος μέχρι πρότινος ήταν νεκρός και άρα αφανής. Γι’
αυτό πάλι ο Θεόληπτος παραγγέλλει: «στήσον τοιγαρούν τας ομιλίας των
έξω και πύκτευσον προς τους έσω λογισμούς, μέχρις αν εύρης τον τόπον της
καθαράς προσευχής και τον οίκον, εν ω Χριστός κατοικεί». Η καρδιά, όπως
θα παρατηρηθεί σε άλλο σημείο, είναι ο οίκος όπου κατοικεί ο Θεός. Θα
τον ανακαλύψουμε μόνον όταν αγωνισθούμε για να ζήσουμε ησυχαστικά και
όταν αγωνισθούμε εναντίον των λογισμών που κυριαρχούν μέσα μας. Έχει
μεγάλη σημασία η καθαρότης του νου. Η μέθοδος αυτή είναι απλή, αλλά
περιεκτική και προξενεί μεγάλη ωφέλεια στην ψυχή του ανθρώπου, αφού την
καθιστά ναό του Παναγίου Πνεύματος.

Η ψυχή θεραπεύεται όταν αποστέργη την προς τα χείρω σχέση και προσκολλάται δια της αγάπης τω κρείττονι.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ερμηνεύοντας όλη την Παράδοση της
Ορθοδόξου Εκκλησίας, λέγει ότι με την παράβαση και την αμαρτία χάσαμε
μεν το καθ’ ομοίωσιν, αλλά «το κατ’ εικόνα ουκ απωλέσαμεν». Ακριβώς
επειδή δεν χάσαμε το κατ’ εικόνα, γι’ αυτό μπορούμε να αναστήσουμε την
ψυχή. Απαλασσομένη η ψυχή από την σχέση προς τα χειρότερα και
προσκολλωμένη δια της αγάπης προς το αγαθότερο και υποτασσομένη σ’ αυτό,
δια των έργων και των τρόπων της αρετής, «φωτίζεται παρ’ αυτού και
καλλύνεται βελτιουμένη και πειθομένη ταις εκείνου βουλαίς και
παραινέσεσι, παρ’ ων και την όντως ζωήν την αιώνιον απολαμβάνει». Η ψυχή
όταν υπακούει στον νόμο του Θεού υγιαίνει ολίγον κατ’ ολίγον, φωτίζεται
και απολαμβάνει της αιωνίου ζωής.

Ο Νικήτας Στηθάτος, εκτός
από την πρακτική μέθοδο για να θεραπευθεί η ψυχή, προτείνει και άλλη
μέθοδο, την θεωρητική. Εκεί που υπάρχει έρως Θεού, εργασία των νοητών
πραγμάτων και μετουσία του απροσίτου φωτός, «εκεί των δυνάμεων της ψυχής
ειρήνη και νοός κάθαρσις και η ενοίκησις της Αγίας Τριάδος». Γι’ αυτό,
εκτός από την προσπάθεια να τηρήσουμε τον νου μας καθαρό, χρειάζεται να
τον συνηθίζουμε στην νοερά εργασία και την νοερά προσευχή∙ να αποκτήσει
αγάπη και έρωτα προς τον Θεό, γιατί όπου ενοικεί αυτός ο έρως εκεί
επιτυγχάνεται η ειρήνη των δυνάμεων της ψυχής και η καθαρότης του νοός.

Σε άλλο κεφάλαιο αυτής της μελέτης περιγράφουμε αναλυτικότερα ότι η
ψυχή θεραπεύεται όταν κινείται κατά φύσιν και παρουσιάζουμε εκεί ποια
είναι η κατά φύσιν κίνηση κάθε μέρους της ψυχής. Εδώ, επειδή γίνεται
λόγος για την θεραπεία της ψυχής, επιγραμματικά τονίζουμε μερικές
πραγματικότητες.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς γράφει ότι
αγωνιζόμαστε να εξοικίσουμε από το σώμα τον νόμο της αμαρτίας και να
ενοικίσουμε μέσα στο σώμα την επισκοπή του νου και έπειτα νομοθετούμε σε
κάθε δύναμη της ψυχής και στα μέλη του σώματος τα προσήκοντα. Στις
αισθήσεις νομοθετούμε εγκράτεια. Στο παθητικό μέρος της ψυχής την αγάπη.
Το λογιστικό βελτιώνουμε αποβάλλοντες κάθε τι που εμποδίζει την διάνοια
στην ανάβαση προς τον Θεό, και αυτό καλούμε νήψη. Όταν κανείς καθαρίσει
το σώμα με την εγκράτεια, τον θυμό και την επιθυμία «δι’ αγάπης θείας
ποιησάμενος» και παρουσιάσει στον Θεό τον νου του εξαγνισμένο δια της
προσευχής, τότε «κτάται και ορά εν εαυτώ την επηγγελμένην χάριν τοις
κεκαθαρμένοις την καρδίαν».

Ο άγιος Μάξιμος, ευρισκόμενος μέσα
στην Ορθόδοξη Παράδοση, προτρέπει: «Το θυμικόν της ψυχής, αγάπη
χαλίνωσον∙ και το επιθυμητικόν αυτής, εγκρατεία καταμάρανον∙ και το
λογιστικόν αυτής, προσευχή πτέρωσον και το φως του νου ουκ αμαυρούται
ποτέ».

Η θεραπεία της ασθενούς ψυχής, η ζωοποίηση του νεκρού
νοός, η καθαρότης της ακαθάρτου καρδίας, δεν επιτυγχάνονται με
συμβουλές, ούτε με φάρμακα, αλλά με την ασκητική μέθοδο της Εκκλησίας,
με την εγκράτεια, την αγάπη, την προσευχή και την διαφύλαξη του νου από
τις προσβολές του σατανά δια των λογισμών. Γι’ αυτό πιστεύουμε ότι η
Ορθόδοξη Παράδοση έχει μεγάλη σημασία για την εποχή μας, γιατί είναι η
μόνη που μπορεί να ελευθερώσει τον άνθρωπο και να τον θεραπεύσει από το
άγχος και την ανασφάλεια που προέρχονται από τον θάνατο της ψυχής.

Previous post

Ο Αγιος Νεκτάριος και ο πονεμένος Σωτήρης

Next post

Το θαυμαστό γεγονός της Παναγίας της Βηθλεεμίτισσας